Πέρασες τη γραμμή του τερματισμού ύστερα από 42,195 km και αρκετούς μήνες προετοιμασίας. Μπορεί να θέλεις ήδη να δηλώσεις τον επόμενο αγώνα. Μπορεί πάλι να μη θέλεις ούτε να δεις τα παπούτσια σου για λίγες ημέρες. Πριν αποφασίσεις πότε θα κάνεις την επόμενη δυνατή προπόνηση, αξίζει να δώσεις λίγο χώρο στην αποκατάσταση και να δεις τι σου άφησε αυτή η διαδρομή.
Το ότι πονάς λιγότερο δεν απαντά σε όλα
Μετά τον μαραθώνιο, είναι εύκολο να αξιολογείς την κατάστασή σου από το πώς κατεβαίνεις τις σκάλες. Όταν το πιάσιμο υποχωρήσει, αισθάνεσαι ότι μπορείς να επιστρέψεις. Η αποκατάσταση όμως δεν περιορίζεται σε αυτή την αίσθηση.
Για παράδειγμα, οι Asp et al., 1999, παρακολούθησαν έξι προπονημένους μαραθωνοδρόμους και βρήκαν ότι το μυϊκό γλυκογόνο παρέμενε χαμηλότερο από τα επίπεδα πριν από τον αγώνα τη δεύτερη ημέρα, παρά τη διατροφή πλούσια σε υδατάνθρακες. Είχε επανέλθει στην επόμενη μέτρηση, την έβδομη ημέρα. Αυτό δεν ορίζει μια κοινή ημέρα αποκατάστασης για όλους. Δείχνει γιατί η αναπλήρωση μετά από έναν μαραθώνιο μπορεί να απαιτεί περισσότερο χρόνο από όσο περιμένεις. Asp et al., 1999
Στην πράξη, κοιτάμε μαζί την κόπωση, τον ύπνο, τη διάθεση, τις ενοχλήσεις και το πώς ανταποκρίνεσαι στην καθημερινή κίνηση. Ένας δρομέας που τερμάτισε ελεγχόμενα και κάποιος που δυσκολεύτηκε έντονα στα τελευταία 10 km δεν χρειάζεται να ακολουθήσουν την ίδια επιστροφή, ακόμη κι αν έκαναν τον ίδιο χρόνο.
Κράτησε για λίγες ημέρες κάποιες απλές σημειώσεις: πώς κοιμήθηκες, πόση κούραση αισθάνεσαι και αν οι ενοχλήσεις ή τα μυϊκά πιασίματα υποχωρούν. Έχει μεγαλύτερη αξία να βλέπεις την πορεία σου από ημέρα σε ημέρα, παρά να βασιστείς σε ένα νούμερο που θα δεις στο ρολόι σου.
Δώσε προτεραιότητα στα βασικά τις πρώτες ημέρες
Η αποκατάσταση ξεκινά από πράγματα που συχνά θεωρούμε αυτονόητα: επαρκές φαγητό, υγρά, ύπνο και λιγότερες απαιτήσεις από το σώμα σου. Οι υδατάνθρακες βοηθούν στην αναπλήρωση του γλυκογόνου και η πρωτεΐνη υποστηρίζει τις διαδικασίες μυϊκής αποκατάστασης. Δεν χρειάζεται να τα περιορίσεις απότομα επειδή αυτή την εβδομάδα θα τρέξεις λιγότερο. Kerksick et al., 2017
Πρακτικές επιλογές για να συνεχίσεις να τρέφεσαι σωστά είναι ένα κανονικό γεύμα με ρύζι ή πατάτες και μια πηγή πρωτεΐνης ή ένα γιαούρτι με φρούτα και δημητριακά. Αν το στομάχι σου είναι ευαίσθητο μετά τον αγώνα, προτίμησε αρχικά ποσότητες και τρόφιμα που ανέχεσαι και φάε ξανά μέσα στην ημέρα.
Άφησε επίσης περισσότερο χώρο για τον ύπνο σου. Αν ξυπνούσες στις 05:30 για να προλάβεις την προπόνηση, δεν υπάρχει λόγος να συνεχίσεις να ξυπνάς τόσο νωρίς τις ημέρες που ξεκουράζεσαι, εφόσον οι υποχρεώσεις σου το επιτρέπουν.
Λίγο άνετο περπάτημα μπορεί να χωρέσει στην ημέρα σου, αν δεν αυξάνει τις ενοχλήσεις. Απόφυγε να μετατρέψεις την «ενεργητική αποκατάσταση» σε άλλη μια απαιτητική προπόνηση. Ακόμη κι αν επιλέξεις ποδήλατο ή κολύμπι αντί για τρέξιμο, η ένταση και η διάρκεια της άσκησης εξακολουθούν να έχουν σημασία.
Επέστρεψε στο τρέξιμο ανάλογα με την ανταπόκρισή σου
Δεν υπάρχει ένας συγκεκριμένος αριθμός ημερών που να απαντά σωστά στο ερώτημα «Πότε επιστρέφω στις προπονήσεις μου;» για κάθε δρομέα. Υπάρχουν δεδομένα που δεν υποστηρίζουν την υποχρεωτική πλήρη αποχή για όλους: σε μια μελέτη 64 μαραθωνοδρόμων, οι Martínez-Navarro et al., 2021, δεν βρήκαν επιδείνωση των δεικτών μυϊκής βλάβης με ένα συγκεκριμένο πρόγραμμα δρομικών προπονήσεων που ξεκίνησε 48 ώρες μετά τον αγώνα. Αυτό όμως δεν αποδεικνύει ότι κάθε δρομέας είναι έτοιμος 48 ώρες μετά τον αγώνα για κανονική επιστροφή στις προπονήσεις ή ότι έχει αποκλειστεί ο κίνδυνος τραυματισμού. Martínez-Navarro et al., 2021
Πρακτικά, πριν δοκιμάσεις να τρέξεις, θέλεις η καθημερινή κίνηση να γίνεται άνετα και οι ενοχλήσεις να υποχωρούν. Η πρώτη προπόνηση θα πρέπει να είναι σύντομη και εύκολη, χωρίς κανέναν στόχο ρυθμού. Αν συνήθως τρέχεις 60 λεπτά, μπορείς να ξεκινήσεις με μια μικρότερη διάρκεια, για παράδειγμα 20–30 λεπτά ή λιγότερο, ανάλογα με το πώς ανταποκρίνεσαι.
Παρατήρησε πώς αισθάνεσαι κατά τη διάρκεια του τρεξίματος, αργότερα την ίδια ημέρα και το επόμενο πρωί. Αν η κόπωση ή οι ενοχλήσεις αυξάνονται, χρειάζεται να δώσεις περισσότερο χώρο για αποκατάσταση στο σώμα σου. Πρώτα σταθεροποιείς την άνετη επιστροφή σου στις προπονήσεις και έπειτα αυξάνεις σταδιακά τις απαιτήσεις τους. Τα γρήγορα κομμάτια και το μεγάλο long run μπορούν να περιμένουν.
Πόνος εντοπισμένος σε ένα σημείο, πόνος που αλλάζει το πάτημά σου ή συμπτώματα που επιμένουν και επιδεινώνονται χρειάζονται αξιολόγηση από επαγγελματία υγείας. Μην τα αντιμετωπίζεις ως κάτι που απλώς θα περάσει με περισσότερο τρέξιμο.
Αξιολόγησε τον αγώνα πέρα από τον χρόνο τερματισμού
Όταν περάσουν οι πρώτες ημέρες και μπορείς να δεις τον αγώνα πιο ψύχραιμα, σημείωσε τι λειτούργησε και τι θα ήθελες να αλλάξεις. Ο χρόνος τερματισμού είναι χρήσιμος, αλλά δεν εξηγεί από μόνος του την προσπάθεια.
Πώς ξεκίνησες; Η ένταση ήταν αυτή που είχες σχεδιάσει; Πότε άρχισες να δυσκολεύεσαι; Ακολούθησες την τροφοδοσία σου; Υπήρξε κάποια ενόχληση ή κάποια συνθήκη που δεν είχες υπολογίσει;
Αν ο ρυθμός έπεσε αισθητά μετά το 30ό km, δεν αρκεί να συμπεράνεις ότι χρειαζόσουν περισσότερα χιλιόμετρα στην προετοιμασία. Χρειάζεται να εξετάσεις μαζί το ξεκίνημά σου, τη διαχείριση του ρυθμού και της προσπάθειας στις ανηφόρες, τις καιρικές συνθήκες και την τροφοδοσία σου. Ειδικά στην Αθήνα, δύο τμήματα διαφορετικής κλίσης δεν μπορούν να συγκριθούν μόνο και μόνο από τον ρυθμό που είχες σε αυτά. Τα δεδομένα σε βοηθούν όταν τα διαβάζεις μέσα στο πλαίσιο του αγώνα συνολικά.
Κράτησε και όσα πήγαν καλά. Ίσως διαχειρίστηκες καλύτερα την αρχή, τροφοδοτήθηκες με συνέπεια ή παρέμεινες συγκεντρωμένος όταν δυσκολεύτηκες. Αυτά αξίζει να σημειωθούν για να μεταφερθούν και στην επόμενη προετοιμασία.
Πριν ορίσεις τον επόμενο χρόνο στόχο, μπορείς να δεις και το άρθρο για το ρεαλιστικό race pace. Η αξιολόγηση αποκτά αξία όταν σε βοηθά να πάρεις συγκεκριμένες αποφάσεις για τη συνέχεια.
Σχεδίασε τον επόμενο στόχο με χώρο για αποκατάσταση
Ένας ανοιξιάτικος ημιμαραθώνιος, ένας αγώνας 10 km ή ένας ακόμα μαραθώνιος σε άλλη διοργάνωση μπορεί να είναι ο επόμενος στόχος σου. Σκέψου πρώτα πόσο χρόνο έχεις μέχρι τον αγώνα, από ποια κατάσταση θα ξεκινήσεις και πόσες προπονήσεις μπορείς να υποστηρίζεις σταθερά με τρόπο που να χωρά ρεαλιστικά στην καθημερινότητά σου.
Η διάρκεια ενός προπονητικού προγράμματος σε βοηθά να υπολογίσεις την έναρξή του. Αν ο επόμενος ημιμαραθώνιός σου είναι στα μέσα Μαρτίου, ένα πρόγραμμα 16 εβδομάδων ξεκινά περίπου στα τέλη Νοεμβρίου. Υπολόγισε την έναρξη με βάση την επίσημη ημερομηνία του δικού σου αγώνα και τη διάρκεια του προγράμματος που θα ακολουθήσεις.
Το ότι το πρόγραμμα ξεκινάει τότε δεν σημαίνει ότι πρέπει να πιεστείς για να προλάβεις. Χρειάζεται να έχεις ανακάμψει από τον μαραθώνιο και να μπορείς να ανταποκριθείς στις απαιτήσεις των πρώτων εβδομάδων. Αν χρειάζεσαι περισσότερο χρόνο, επανεξετάζεις τον στόχο ή την προσέγγισή σου, αντί να στριμώξεις τις προπονήσεις που έχασες.
Αν προτιμάς να ακολουθήσεις ένα έτοιμο προπονητικό πρόγραμμα για τον επόμενο στόχο σου, μπορείς να δεις τα προπονητικά προγράμματα που έχω σχεδιάσει με βάση την εμπειρία μου από το 1:1 coaching. Οι εβδομάδες και οι προπονήσεις τους έχουν σχεδιαστεί ως σύνολο, με σαφείς οδηγίες για τη διάρκεια, την ένταση και την εκτέλεση. Δες ποιο ταιριάζει στην απόσταση, την αφετηρία και τον διαθέσιμο χρόνο σου, ώστε να οργανώσεις την προετοιμασία για τον δικό σου αγώνα.
Μπορείς να αποφασίσεις τον επόμενο στόχο σου τώρα και να δώσεις στον εαυτό σου τον χρόνο που χρειάζεται πριν αρχίσεις να τον κυνηγάς.
Τι να κρατήσεις
-
Αξιολόγησε την αποκατάσταση από περισσότερα πράγματα από το μυϊκό πιάσιμο.
-
Δώσε χώρο σε φαγητό, ύπνο και ξεκούραση πριν αυξήσεις ξανά την προπόνηση.
-
Παρακολούθησε την ανταπόκρισή σου και την επόμενη ημέρα από κάθε έξοδο.
-
Κράτησε από τον αγώνα συγκεκριμένα μαθήματα για την επόμενη προετοιμασία.
-
Υπολόγισε τις εβδομάδες μέχρι τον νέο στόχο, χωρίς να παρακάμπτεις την αποκατάσταση.
Πηγές
-
Asp et al., 1999. Muscle glycogen accumulation after a marathon: roles of fiber type and pro- and macroglycogen. Journal of Applied Physiology, 86, 474–478.
-
Martínez-Navarro et al., 2021. The week after running a marathon: effects of running vs elliptical training vs resting on neuromuscular performance and muscle damage recovery. European Journal of Sport Science, 21, 1668–1674.
-
Kerksick et al., 2017. International society of sports nutrition position stand: nutrient timing. Journal of the International Society of Sports Nutrition, 14, 33.
